( شيطان گفت : به جهت آن كه تو مرا گم راه كردى در كمين فرزندان آدم كه در صراط مستقيم مىروند خواهم نشست [ آنان را از روش در صراط مستقيم باز خواهم داشت ] ) . « فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَه ومَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه 99 : 7 - 8 . » ( 1 ) ( پس هر كس به وزن ذرهاى خير انجام بدهد ، آن را خواهد ديد و هر كس به وزن ذرهاى شر انجام بدهد ، آن را خواهد ديد ) . « لا يَعْزُبُ عَنْه مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي اَلسَّماواتِ ولا فِي اَلأَرْضِ 34 : 3 » ( 2 ) ( به مقدار وزن ذرهاى در آسمانها و زمين از خدا دور نيست [ از علم او غايب ومخفى نيست ] ) .
( ( 408 ) ) در تردد ماندهايم اندر دو كار
اين تردد كى بود بىاختيار ؟
( ( 409 ) ) اين كنم يا آن كنم كس گويد او
كه دو دست و پايش بسته است اى عمو
آيا تردد در سر چند راهىها دليل اختيار است ؟
اگر راه كار از طرف عوامل ضرورى كه انسان را دست بسته به زنجير معلول خود مىكشند ، منحصر ومتعين باشد ، جاى ترديد نيست كه رفتن راه مفروض از روى اجبار خواهد بود .
اما در صورتى كه عوامل ضرورى چه از درون و چه از برون راه معين را براى هدفى كه منظور است منحصر ومتعين ننموده باشد ، بلكه دو يا بيش از دو راه براى رسيدن به هدف پيش پاى آدمى گسترده شود و هيچ يك ترجيح چشمگير بر ديگرى
هامش
( 1 ) سوره الزلزال ، آيهء 7 و 8 . .
( 2 ) سوره سبا ، آيهء 3 . .