تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 107

« ختمه ، يختمه ، ختما وختاما اى طبعه » ( 1 ) ( طبع به معناى نقش مهر در آخر نامه وسند است ) . « والخاتم بفتح التاء ما يوضع على الطينه » ( 2 ) ( براى بستن و مهر كردن چيز با گل يا موم گفته مىشود ) . « و من المجاز لبس الخاتم وهو حلي للاصبع كالخاتم » ( 3 ) ( استعمال خاتم به انگشترى كه براى زينت پوشيده مىشود مجاز است ، زيرا مانند مهرى است كه نوشته يا اشياء ديگر را با آن ختم مىكنند ) . « والخاتم من كل شى عاقبته وآخرته كخاتمته والخاتم آخر القوم كالخاتم » ( 4 ) ( خاتم هر چيز عاقبت آن است و آخر هر شى خاتمه او است ، خاتم آخر قوم است مانند مهر ) . « فاما الختم وهو الطبع على الشيء فذلك من الباب ايضا لان الطبع على الشيء لا يكون الابعد بلوغ آخره فى الاحراز والخاتم مشتق منه لانه به يختم » ( 5 ) ( اما ختم عبارت است از طبع چيزى [ و از خود باب خ وت وم است ] ، زيرا طبع چيزى محقق نمىشود مگر پس از رسيدن به آخر آن ، و خاتم مشتق از ختم است ، بيك معنى زيرا با خاتم ختم مىشود ) . « الخاتم والخاتم بكسر التاء وفتحها والخيتام والخاتام كله به معنى واحد » ( 6 ) ( خاتم و خاتم وخيتام وخاتام بيك معنى است و به خواتيم جمع بسته مىشود