( ( 3002 ) ) بانگ شير وبانگ سگ شب دررسيد
صورت هر دو ز تارى ناپديد
( ( 3003 ) ) روز شد چون باز در بانگ آمدند
پس شناسدشان ز بانگ آن هوشمند
( ( 3004 ) ) مخلص آن كه ديو و روح عرضه دار
هر دو هستند از تتمهء اختيار
( ( 3005 ) ) اختيارى هست در ما ناپديد
چون دو مطلب ديد آيد در مزيد
( ( 3006 ) ) اوستادان كودكان را مىزنند
آن ادب سنگ سيه را كى كنند ؟
( ( 3007 ) ) هيچ گويى سنگ را فردا بيا
ور نيايى من دهم بد را سزا ؟
( ( 3008 ) ) هيچ عاقل مر كلوخى را زند
هيچ با سنگى عتابى كس كند ؟
( ( 3009 ) ) در خرد جبر از قدر رسواتر است
زان كه جبرى كس خود را منكر است
( ( 3010 ) ) منكر حس نيست آن مرد قدر
فعل حق حسى نباشد اى پسر
( ( 3011 ) ) منكر فعل خداوند جليل
هست در انكار مدلول دليل
( ( 3012 ) ) آن بگويد دود هست ونار نى
نور شمعى بىز شمع روشنى
( ( 3013 ) ) وين همىبيند معين نار را
نيست مىگويد پى انكار را
( ( 3014 ) ) دامنش سوزد بگويد نار نيست
جامه اش دوزد بگويد تار نيست
( ( 3015 ) ) پس تسفسط آمد اين دعوى جبر
لاجرم بدتر بود زين رو ز گبر
( ( 3016 ) ) گبر گويد هست عالم نيست رب
يا ربى گويد كه نبود مستجب
( ( 3017 ) ) اين همىگويد جهان خود نيست هيچ
هست سوفسطايى اندر پيچ پيچ
( ( 3018 ) ) جملهء عالم مقر در اختيار
امر و نهى اين بيار و آن ميار
( ( 3019 ) ) او همىگويد كه امر و نهى لاست
اختيارى نيست وين جمله خطاست
( ( 3020 ) ) حس را حيوان مقر است اى رفيق
ليك ادراك دليل آمد دقيق
( ( 3021 ) ) زان كه محسوس است ما را اختيار
خوب مىآيد برو تكليف كار
آيه
« لَيْسَ عَلَى اَلأَعْمى حَرَجٌ ولا عَلَى اَلأَعْرَجِ حَرَجٌ ولا عَلَى اَلْمَرِيضِ حَرَجٌ 24 : 61 » ( 1 ) ( بر آدم نابينا ولنگ وبيمار حرجى نيست ) .
هامش
( 1 ) سوره النور ، آيهء 61 . .