تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 185

زيبايى وعظمتها از آغاز همان سالهاى مناسب بدرك موضوعات فوق مختلف انجام مىگيرد . يكى از شواهد قابل توجه براى اثبات اختلاف اساسى تعريفات بسيار گوناگون ومتعددى است كه در بارهء دريافتهاى روانى است . مثلًا اگر كسى بخواهد تعريفاتى را كه در بارهء فلسفه گفته شده است ، جمع آورى كند ، نه تنها ممكن است مجلداتى در اين باره بنويسد ، بلكه به قول برتراند راسل دو فيلسوف نمىتوان پيدا كرد كه به يك تعريف در بارهء فلسفه اتحاد نظر داشته باشند . روان شناس معروف لوب چهل و هشت تعريف تنها از گذشتگان در بارهء دين به دست آورده است . ( 1 ) همچنين تعريف احساس وعاطفه واراده وغيره . اگر ما عامل شخصى انسانها را در اسباب بروز اختلاف در شناخت پديده هاى روانى به حساب بياوريم ، بدون ترديد به موفقيت بزرگى در فهم علت اختلاف نظر در تعريف پديده هاى روانى نائل مىگرديم . ما نبايد فريب اتفاق نظرهاى دانشمندان را در بعضى از تعريفات پديده هاى روانى بخوريم . زيرا آنان غالبا با نمودهاى به فعليت رسيدهء روان سر و كار دارند ، نه با ريشه اساسى آنها كه براى فهميدن حقايق پشت نمود آن پديده ها احتياج به عينكهاى فلسفى داريم ، زيرا اگر اينان بخواهند ، براى تعريف لذت ناشى از تماشاى يك منظرهء زيبا اتحاد نظر داشته باشند ، اين اتحاد نظر در سايه تجريد دريافتهاى شخصى انسانها در بارهء واحدها و مجموع آن منظره مىباشد كه ممكن است هر يك در درون اشخاص مختلف تأثيرات مختلفى ايجاد نموده و به تداعى معانىهاى گوناگون منجر شود . البته چنان كه مقتضاى احتياط علمى است ، ما در اول مبحث هم به اين نكته اشاره كرديم وگفتيم : « چنين مىنمايد » .