تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 417

مساهمون:

ص٤١٧

نقشه هاى دوران مولير خوشحال مىسازد . » ( 1 ) اميل پوترو : « آيا در عالم ارزشهاى متفاوتى وجود دارد كه موجب رجحان بعضى بر بعض ديگر مىباشد ؟ انسان در روابط خود با جهان هستى بيش از يك گردش كنندهء ساده چيزى نيست كه تنها به ظواهر اشياء قناعت مىكند . » ( 2 ) آلبرت اينشتين : « جاى بسى شگفتى است كه علم فيزيك تا اين اندازه كم و جزئى از جهان واقعى براى ما فاش كرده است . دانش ما تنها بوسيله عوامل قرار دادى مصلحتى ، بلكه به وسيلهء خاصيت « انتخاب كنندگى » آلات ادراكى ما نيز محدود است . » ( 3 ) با دقت در مضامين عبارات گذشته مىتوانيم به اين مسئله يقين پيدا كنيم كه هيچ دانشمند و متفكرى توانايى آن را نخواهد داشت كه با نظر به تباين و تضاد و تنوع رويدادها در يك جريان منظم ، اين مشكل را حل كند كه به قول جلال الدين بچه علت پيه چشم با نور ارتباط معينى برقرار مىكند ؟ و به قول لوميير چرا جاذبهء زمين سنگ را به طرف خود مىكشد ؟

تفسير ابيات

چشم انداز جهان هستى مطابق ادراك تو و از پشت پردهء ضخيمى كه ميان تو و پاكان افتاده و نمىگذارد آنها را ببينى در معرض حواس محدود تست . مدتى با آب زلال عيان بينى پرده هاى حواست را شستشو كن و بدان كه معناى لباسشويى مردان حق همين است و بس . غفلت آن چنان سر تا سر وجودت را گرفته است كه نمىتوانى معناى سبب را درك كنى ، بدين جهت بندهء بىاختيار اسباب و علل گشته‌اى .
هامش
( 1 ) قواعد فلسفه طبيعى ، ج 2 ، ص 5 . .
( 2 ) امكان قوانين طبيعت ، اميل پوترو ، نقل از مأخذ مزبور ، ج 1 ، ص 65 . .
( 3 ) مفهوم نسبيت ، برتراند راسل ، ص 194 . .