تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 360

« يَسْئَلُونَكَ عَنِ اَلْخَمْرِ وَاَلْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُما أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما 2 : 219 . . . » ( 1 ) ( از تو در بارهء شراب و قمار مىپرسند ، بگو در آن دو گناه بزرگى وجود دارد ، و داراى منافعى براى مردم است و گناه آن دو بزرگتر است ) . مقصود از منافع عنوان كالا بودن و لذت بخشى شراب است كه براى چند ساعتى سلولها را از كار باز مىدارد و من انسانى را از آگاهى و سلطه محروم مىسازد ، آيا اين دو منفعت مىتواند ضرر خود باختگى و نقصهاى فيزيولوژى و روانى كه بر انسان وارد مىشود ، جبران نمايد و آيا ضرر مزبور تنها به اشخاص نابخرد متوجه است ؟ الكل قوانين طبيعى خود را اجرا خواهد كرد ، خواه استعمال كنندهء آن ابن سينا باشد و خواه يك فرد معمولى ، بلكه از يك نظر مىتوان گفت : ضرر ميخوارى براى عقلاى زبر دست بيشتر از مردم عوام مىباشد ، زيرا فعاليتها و جريانات طبيعى و روانى فراوانى لازم است تا يك فرد بتواند ، از پرتگاههاى حماقت و نادانى و خشونت پديده هاى خارجى و جنگل سحر آميز خيالات و پندارهاى بىاساس درونى عبور كرده به مرحله خردمندى برسد و بتواند آن مقام والاى انسانى را احراز نمايد ، بديهى است كه مىخوارى و مستى همان اخلالگرى خود را در چنان مغز رشد يافته نيز انجام خواهد داد ، در نتيجه آسيبش به كارگاه حساستر و منظمتر وارد خواهد گشت . با يك مثال ساده - تفاوت زيادى است ميان اين كه سنگى را به حوض آب معمولى بياندازيد و اين كه همان سنگ را به يك آزمايشگاه بسيار دقيق بياندازند كه هر يك از اجزاى ظريفش هزاران انرژى مغزى و ميليونها بودجه و سالها زحمت مصرف كرده است . بنا بر اين مطلب دو بيت فوق كاملًا نابجا است . باز خداوند متعال مىفرمايد :