مضامين روايات امكان پذير است . ( 1 ) ابن سينا مىگويد : « و لنفسك ان تنتقش بنقش ذلك العالم بحسب الاستعداد و زوال الحائل و قد علمت ذلك فلا تستنكرن ان يكون بعض الغيب ينتقش فيها من عالمه . . . » ( 2 ) ( براى نفس تو اين شايستگى وجود دارد كه از عالم ما وراى طبيعت باندازهء استعداد و بر طرف شدن مانع نقش بپذيرد و اين مطلب را دانستى ، پس اين حقيقت را انكار مكن كه بعضى از امور غيبى از عالم غيب در نفس انسانى منعكس گردد ) . و به همين جهت است كه جلال الدين در سر تا سر مثنوى از تصفيهء نفس داد مىزند و امثال و داستانها مانند نقاشان رومى و چينى مىآورد و برهروان كوى حقيقت شديدا توصيه مىكند كه علائق و وابستگىهاى نفس را به ظواهر كنار بگذاريد و صفاى ذاتى روح را به دست بياوريد . فلسفه تمركز قواى دماغى كه در رياضتها و مقدمات تصفيه روحى ضرورت دارد ، همين است كه انسان بتواند از فعاليتهاى متفرقه قواى دماغى جلوگيرى كند و نگذارد آن قوا بمقتضاى فعاليتهاى خود خس و خاشاك بىارزش نمودهاى هستى را وارد صفحه آيينه وار روح نمايد .