قياس نيست متذكر مىشود و اين يك مطلب كاملًا صحيح است ، زيرا انسان با يك موج انديشه مىتواند در مقابل امواج دريا مقاومت كند و آن امواج را بسود خود رهبرى كند ، مگر همين امواج انديشه و الهامات اكتشافى نيست كه بشر را به عالم طبيعت و امواجش مسلط نموده است ؟ به اضافهء اين كه موجى كه در درون آدمى هجوم مىآورد در خود جان آدمى و جانهاى ديگران نفوذ مىكند ، در صورتى كه امواج دريا و به طور عموم امواج ماده نه تنها ممكن است در جان آدمى تأثيرى نبخشد ، بلكه از ديدگاه حيات او هم ممكن است بر كنار بوده باشد .
بيت شماره 6 مطلب فوق العادهء عالى را در بر دارد و مىگويد به عظمت آن انديشه كه به مغزت راه يافته است خيره مباش ، زيرا ممكن است از يكى از زاويه هاى درونت موجى از الهام يا تخيل يا انديشهء ديگر سر بكشد و آن انديشهء عالىات را يك باره سر نگون كند .
4 - وقتى كه موج با امر الهى دست به كار مىشود حق و باطل را تشخيص مىدهد
موج دريا چون به امر حق بتاخت
اهل موسى را ز قبطى واشناخت ( 1 ) نوح چون شمشير در خواهيد ازو
موج طوفان گشت ازو شمشير خو ( 2 ) هين مكن كاين موج طوفان و بلاست
دست و پاى آشنا امروز لاست ( 3 ) موج طوفان هم عصا بُد كاو ز درد
طنطنهء جادو پرستان را بخورد ( 4 )
اين خاصيت ما وراى طبيعى مخصوص پديدهء موج نيست ، زيرا چنان كه در معجزات مىبينيم ، همه اشياء طبيعى موقعى كه مورد مشيت الهى قرار مىگيرند ماهيت خود را عوض مىكنند و جريان طبيعى شان را تغيير مىدهند ، يا بنا به نظريهاى كه
هامش
( 1 ) دفتر اول ، ص 20 ب 19 . .
( 2 ) دفتر دوم ، ص 85 ب 6 . .
( 3 ) دفتر اول ، ص 158 ب 2 . .
( 4 ) دفتر چهارم ، ص 133 ب 26 . .