يعنى اى جلال الدين امروز از بيان حقايق امتناع مىورزد و محصول فعاليتهاى روانيت را به بشريت عرضه كن ، اگر هم امروز كسى نتواند گفته هاى ترا هضم كند قرنى يا قرنها بعد فرا مىرسد كه گفته هاى ترا خواهند فهميد . امروز بكوش و براى نو آوردن قرون و اعصار آينده موادى را تهيه ، و در واقع يا بىكمك و مساعدتشان كن . دو - مرحلهء انديشهء ناب ( 1 ) در تعريف اين مرحله از انديشه ، چيزى جز اين نتوان گفت كه عبارت است از گرايش عمل مغز يا روان آدمى به دريافت واقعيات بدون تقيد به قوانين و اصول تثبيت شده ، كار مغز يا روان در اين مرحله درست شبيه به موج شفافى است كه از چشمه سار زلال سر مىكشد و مىخواهد صورتى از آن چه كه در دسترس اوست در خود منعكس بسازد . اين مرحله از انديشه جريان مستمرى دارد كه وابسته به حركت ديناميسم اصل حيات آدمى است كه نخشكيده است . جلال الدين از اين مرحلهء انديشه ، حد
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 6
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٦
يا ناخود آگاه مىانديشند و نتيجه مىگيرند و مقدمات را براى انديشه فراهم مىسازند ، لذا در سر تا سر مثنوى به استدلال و استنتاج و بهره بردارى از واحدهاى خام انديشه كه به وسيلهء انديشمندان قرون و اعصار گذشته در سطح فرهنگ بشرى تثبيت شده است مىپردازد .
جلال الدين همين نكته را متوجه شده با فروتنى كاشف از گنجايش روحى فوق العادهء چنين بيان مىكند .
هين بگو تا ناطقه جو مىكند
تا به قرنى بعد ما آبى رسد
گر چه هر قرنى سخن نو آورد
ليك گفت سالفان يارى كند
هامش
( 1 ) انديشه ناب دو رويه دارد . رويهء مجاور با مرحلهء نيروى واقع يا بى و رويه مجاور انديشهء قانونى . در حقيقت انديشه ناب حد وسط ميان دو مرحله مزبور است كه به قول جلال الدين : پيمانه ايست اين جان پيمانه اين چه داند از عرش مىستاند بر فرش مىفشاند .