تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 45

اشتياق شديد بدرك همين ( نظم مستقر از پيش ) منبع حوصله و پايدارى خستگى ناپذيرى است كه پلانك ، به طورى كه ملاحظه خواهيد كرد ، در مطالعهء كلىترين مسائل علمى داشته و خود را وقف آنها كرده است ، حال آن كه مىتوانست توجه خود را به هدفهاى ديگرى معطوف سازد كه نتايج آن سهل الوصول تر و جذابتر مىنمود . من غالبا مىشنوم كه همكاران وى اين علاقه و دل بستگى او را نتيجهء نيروى خارق العادهء اراده و مواهب شخصى و حسن انضباط او دانند ، و اين به نظر من خطاست . نيروى محركه‌اى كه شخص را به انجام كارهايى چنين مىكشاند بىشباهت به از خود گذشتگى زاهدى در برابر خالق ، فدا كارى عاشقى در راه معشوق نيست . اين كوشش مداوم از نقشه يا غرض خاصى الهام نمىگيرد ، بلكه الهام بخش آن تنها دل و جان است . ماكس پلانك محبوب دانشمندان نيز چنين وضعى دارد . من تصور مىكنم ، كه وى در دل ، به روش تجسس من كه كودكانه چراغ ديوژن را به بازى گرفته‌ام ، خواهد خنديد . چگونه مىتوان بزرگى او را توصيف كرد ؟ و اساسا مگر عظمت او احتياجى به تصديق حقيرانهء من دارد ؟ اميدوارم كه وى ، با اين شور و شوق چندان زيست كند تا بتواند مسير فكر و راهى را كه پيموده است روشن سازد ، به كشف راه حل مهمترين مسئلهء فيزيك كنونى كه خود آن را مطرح كرده و اين قدر در به دست آوردن راه حل آن بذل مساعى نموده است نائل گردد . آرزو مىكنم كه وى توفيق آن را به دست آورد كه نظريهء كوانتوم و الكترو ديناميك را يكى كرده دستگاه منطقى واحدى به جهان علم عرضه نمايد « . ( 1 ) بيان معناى دقيق ( حقيقت علمى ) كارى است بس دشوار ، همچنين معناى كلمهء ( حقيقت ) هم بسته به آن كه صحبت از يك واقعيت تجربتى با يك قضيهء رياضى و با يك نظريهء علمى باشد فرق مىكند . ( از حقيقت مذهبى ) هيچ مطلب