تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 389

( آب را از آسمان فرود مىآورد ، در دره ها باندازهء خود به جريان مىافتد ، روى اين سيل كفهاى بر آمده‌اى است . و از آن فلزات با ارزش كه براى زينت يا كالايى مثل آن ذوب مىكنيد ، كفهايى مانند همان كف آب بروز مىكند ، بدينسان خداوند حق و باطل ( موقت و دائمى ) را به هم مىزند اما كفها فروكش مىكنند و مىروند و آن چه كه به حال مردم سودمند است در روى زمين باقى مىماند بدين ترتيب خداوند مثلها مىآورد ) « وَمَنْ كانَ فِي هذِه أَعْمى فَهُوَ فِي اَلآخِرَةِ أَعْمى وَأَضَلُّ سَبِيلًا » 17 : 72 ( 1 ) ( كسى كه در اين دنيا كور باشد در آن دنيا كورتر و گمراه تر است ) . به اضافهء اين حقايق محرك ، وضع روانى بشر معمولى را از نظر تأثير دين با صراحت كامل بيان مىكند و مىگويد : اين نابخردان دين را وسيلهء تخدير خود كرده‌اند : - « وَإِذا مَسَّ اَلإِنْسانَ اَلضُّرُّ دَعانا لِجَنْبِه أَوْ قاعِداً أَوْ قائِماً فَلَمَّا كَشَفْنا عَنْه ضُرَّه مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنا إِلى ضُرٍّ مَسَّه 10 : 12 . . . » ( 2 ) ( موقعى كه ضررى متوجه انسان مىشود ، ما را در حالى كه به پهلو خوابيده يا نشسته يا ايستاده است ، مىخواند ، وقتى كه ضرر را از او مرتفع ساختيم به راه خود مىرود گويى ما را در موقع توجه ضرر نخوانده بود ) « وَإِذا مَسَّ اَلإِنْسانَ ضُرٌّ دَعا رَبَّه مُنِيباً إِلَيْه » 39 : 8 ( 3 ) ( موقعى كه ضررى به انسان متوجه مىشود ، در حالى كه به خدايش مىگرايد او را مىخواند ) . ملاحظه مىشود كه قرآن خدا و دين را بالاتر از آن قرار مىدهد كه تنها در