تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 387

آيا جملهء ذيل عقول آدميان را تخدير مىكند : « لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَأَنْزَلْنا مَعَهُمُ اَلْكِتابَ وَاَلْمِيزانَ لِيَقُومَ اَلنَّاسُ بِالْقِسْطِ » 57 : 25 . ( 1 ) به تحقيق ما پيامبران خود را با آيات و براهين روشن فرستاديم و به وسيلهء آنان كتاب و قوانين وسيلهء سنجش حق و باطل را نازل كرديم ، تا مردم به عدالت قيام كنند ) . اين آيه ذيل را هم دقيقاً بررسى فرماييد : « أَنَّه مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي اَلأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ اَلنَّاسَ جَمِيعاً وَمَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا اَلنَّاسَ جَمِيعاً » 5 : 32 . ( 2 ) حقيقت چنين است كه كسى كه يك انسان را بدون عنوان قصاص يا فساد در روى زمين بكشد ، مانند اين است كه تمام انسانها را كشته است و هر كس كه يك انسان را زنده كند مانند اين است كه تمام انسانها را زنده كرده است ) . البته معلوم است كه مقصود از زنده كردن و ميراندن ، هر گونه قدم مثبت يا منفى در بارهء حيات انسانها است . آيا اين جملات زير براى تخدير بوده است يا براى تحريك و به دست آوردن هشيارى : « وَأَنْ لَيْسَ لِلإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى وَأَنَّ سَعْيَه سَوْفَ يُرى » 53 : 39 - 40 ( 3 ) ( چيزى براى انسان جز كوششى كه انجام مىدهد وجود ندارد و كوشش و نتيجه آن ديده خواهد شد ) . « يا أَيُّهَا اَلإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيه » 84 : 6 ( 4 )