گربه مرگ است و مرض چنگال او
مىزند بر مرغ و پرّ و بال او
حصبه و قولنج و ماليخوليا
سكته و سلّ و جذام و ماشرا
4 - نمونهاى از تشبيهات دفتر چهارم » مثال دنيا چون گلخن و تقوى چون حمام « :
خود چه پرسم آن كه او باشد به تون
كه تو چونى ؟ چون بود او ؟ سر نگون
شهوت دنيا مثال گلخن است
كه از او حمام تقوى روشن است
ليك قسم متقى زين تون صفاست
ز انكه در گرمابه است و در تقاست
اغنيا مانندهء سرگين كشان
بهر آتش كردن گرمابه دان
يكى از پر معناترين تشبيهات در دفتر چهارم ، مضمون ابيات فوق است . از تشبيه فوق چنين استفاده مىشود كه جلال الدين مانند بودا و ساير رهبران رياضت نفس ، شهوات و تمايلات را پوچ و مضر نمىداند ، بلكه مىگويد : به بينيد ماهيت آنها چيست ؟ و چه نتيجهاى مىتوان از آنها توقع داشت ؟ محل آتش ( تون ) و خود هيزمها با ساير وسايل گرم كن براى گرمابه ضرورت دارد ، زيرا بدون تون و آتش آبى گرم نمىشود .
اين همه شهوات طبيعى و تمايلات حيوانى و خواسته هاى مادى پوچ و بىهوده نيست و همهء آنها بهرهاى از هستى دارند ، اما بايد بدانيم كه هستى آنها براى بهره ور ساختن انسان از مزاياى عالى روح انسانى است ، متاسفانه اكثر انسانها در خود همين تون و هيزمها و وسايل گرم كن غوطه ور مىگردند و بانها عشق مىورزند و آن گاه توقع هم دارند كه روحشان پاك و پاكيزه شود ، بدون اين كه بگرمابهاى رفته باشند .
اين گرمابه داراى آب زلال اقيانوس الهى است كه در جويبار وجود انسانى موج مىزند و براى پاك شدن روح آماده است ، شهوات و تمايلات بايستى وظيفهء گرم كردن اين آب را ايفاء كنند .
در دفتر پنجم تحت عنوان » صفت طاوس و طبع او و سبب كشتن ابراهيم خليل او را « تمثيل بسيار عالى وجود دارد :