تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 282

آن را در مىيابد و اراده اش براى دارا بودن بان تحريك مىگردد ( ارادهء تابع و معلول ) تدريجاً درك علمى و روانى و اخلاقى و دينى و حقوقى و جهان بينى او در بارهء عدالت اوج مىگيرد ، درنتيجه عدالت ورزى به شكل عنصر اساسى شخصيت او در مىآيد و اراده‌اى كه پس از اين مرحله از درون او مىجوشد ، ارادهء مربوط به شخصيت او است و ما آن را ارادهء مستقل و علت اصطلاح كرديم . اين قسم از اراده است كه به طور طبيعى به مراد خود مىرسد و هر فيلسوف و جامعه شناس و متفكرى كه در بارهء نيروى اراده اعتقاد مثبت داشته و مىگويد : ممكن نيست كه انسان اراده كند و به مقصود خود نرسد ، اين نوع اراده را مىگويد . آياتى چند در قرآن مجيد اين مسئله را متذكر شده است : « وَمَنْ يُرِدْ ثَوابَ اَلدُّنْيا نُؤْتِه مِنْها وَمَنْ يُرِدْ ثَوابَ اَلآخِرَةِ نُؤْتِه مِنْها وَسَنَجْزِي اَلشَّاكِرِينَ » 3 : 145 . ( 1 ) ( كسى كه پاداش دنيا را اراده كند ، ما چيزى از دنيا به او خواهيم داد و كسى كه پاداش آخرت را اراده كند از آن آخرت به او خواهيم داد و ما سپاس گزاران را جزا خواهيم بخشيد ) . « مَنْ كانَ يُرِيدُ اَلْحَياةَ اَلدُّنْيا وَزِينَتَها نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمالَهُمْ فِيها وَهُمْ فِيها لا يُبْخَسُونَ » 11 : 15 . ( 2 ) ( كسى كه زندگانى دنيا و زينت آن را اراده كند ، ما وسيلهء كارهاى مربوط بان اراده را به او خواهيم داد و نتيجه ى اراده و كوشش او را كاهش نخواهيم داد ) . « مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ اَلآخِرَةِ نَزِدْ لَه فِي حَرْثِه وَمَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ اَلدُّنْيا نُؤْتِه مِنْها وَما لَه فِي اَلآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ » 42 : 20 . ( 3 )