آن چنان كه حق ز لحم و استخوان
از شهان باب صغيرى ساخت هان
( ( 2999 ) ) اهل دنيا سجدهء ايشان كنند
چون كه سجدهء كبريا را دشمنند
اگر انسان با ميل و اختيار به خدا سجده نكند ، با اجبار و اكراه ديگران را خواهد پرستيد .
در مضمون ابيات مورد تحليل مسائل مهمى وجود دارد كه ما به طور اختصار به آنها متذكر مىشويم :
مسئله يكم
- احساس لزوم پرستش در نهاد انسانى وجود دارد ، تا جايى كه گروهى از روان شناسان اين احساس را يكى از غرايز شمردهاند .
اخلال به فعاليت غريزهء مزبور مانند اخلال به فعاليت ساير غرايز موجب اختلالات روانى مىگردد و اين كه افرادى بدون پرستش موضوعى در دنيا زندگى مىكنند ، [ اگر چنين افرادى پيدا شوند . ] و ناهماهنگى روانى در آنان ديده ن مىشود ، بدان جهت است كه خود آگاه يا ناخود آگاه با فعاليتها و اميال ديگر ، آن غريزه را سركوب يا جبران كامل به وسيلهء ناقص مىنمايند .
چنان كه كسى كه غريزهء جنسى را مثلًا سركوب كند ، با گربه بازى و گل بازى و موسيقى و . . . مىتواند آن را جبران كند .
اين جبرانها اختلال روانى ناشى از سركوب شدن غريزهء جنسى را اصلاح نمىكند ، بلكه مشغوليتى است كه انسان براى خود فراهم مىآورد و خود را تخدير مىكند ، همچنين غريزهء پرستش .
اين كه گفتيم : [ اگر چنين افرادى پيدا شوند ] براى اين بود كه با نظر كلى به قديمترين دوران زندگى بشرى و در جوامع گوناگون و با شرايط مختلف ، انسان