تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 542

مىخواهند ، به دانش و قدرت و زيبايى و تحصيل همه گونه استراحت علاقه مىورزند . اشخاص يا طبقه ها در مقابل اين صحنه ها قرار گرفته براى جلوگيرى يا تقليل مزاحمت انسانها با يكديگر ، قانون وضع نموده اجرايش كرده‌اند ، اگر هم كوشيده كه عقايد عالىترى را مانند عدالت جويى و تنفر از ستم و ساير مبانى اخلاقى و معنوى را ترويج كنند ، در حقيقت براى استمداد به همان قوانين و اجرائيات بوده است . اين متصديان و چشمگيران به استثناى افراد بسيار اندك ( مانند مارل اورل . ) بدان جهت كه حيات خود را با مقام رياست و ز عامت رنگ آميزى كرده‌اند ، از درك حياتى كه افراد اجتماعات طعم آن را مىچشند بر كنار بوده‌اند . ( 1 ) به عبارت ديگر رابطهء پيش روان به معناى عمومى و پيروان باز به معناى عمومىاش تنظيم حيات طبيعى انسانها بوده است ، خواه مطابق تفسيرى كه خود مردم با عينك مخصوص به خود در بارهء حيات مىكردند ، يا مطابق توجيهى كه پيش روان براى حيات منظور مىداشتند و بهر تقدير حياتى كه موضوع اداره و تنظيم بوده است : همان حيات طبيعى در زمينهء حد اكثر لذت طبيعى و حد اقل درد طبيعى بوده است . نتيجه‌اى كه از اين جريان در تاريخ بشرى به دست آمده است ، اين است كه انسانها در زندگى فقط مزاحم يكديگر نباشند و بگذارند هفتاد و هشتاد سال بخورند و بياشامند و لذت ببرند .