موضوع دوم - بطلان نظريهء فرويد در بارهء منشأ وجدان است كه پنداشته است از امر و نهى و ساير انگيزه هاى دوران كودكى در خانواده ناشى مىشود . او نفهميده است كه چنان كه بازيهاى كودك نمىتواند در آن كودك كه سلولهاى مغزى و ارگانيسم انديشه و تعقلش مختل است ، عقل ايجاد كند ، همچنين امر و نهى و ساير انگيزه ها در آن كودك كه هستهء اصلى وجدان را با خود نياورده است ، نمىتواند وجدان ايجاد نمايد .
18 - كار عقل جزيى سود جويى و تقويت خود طبيعى و پيروزى در ميدان تنازع در بقاء است .
هم مزاج خر شده است اين عقل پست
فكرش اين كه چون علف آرد به دست ( 1 ) عقل اسير است و همىخواهد ز حق
روزى بىرنج و نعمت بر طبق ( 2 ) عقل جزيى عقل استخراج نيست
جز پذيراى من و محتاج نيست ( 3 ) نيز جوع و حاجتم از حد گذشت
صبر و عقلم از تجوّع ياوه گشت ( 4 ) تا بدين عقل آورى ارزاق را
ز ان دگر مفرش كنى اطباق را ( 5 ) عقل راه نااميدى كى رود ؟
عشق باشد كان طرف بر سر دود
لا ابالى عشق باشد نى خرد
عقل آن جويد كز آن سودى برد ( 6 ) تاجران ساحران لا شيء فروش
عقلها را تيره كرده از خروش ( 7 )
هامش
( 1 ) دفتر دوم ، ص 117 بيت 55 . .
( 2 ) دفتر دوم ، ص 177 بيت 18 . .
( 3 ) دفتر چهارم ، ص 236 بيت 61 . .
( 4 ) دفتر پنجم ، ص 323 بيت 11 . .
( 5 ) دفتر پنجم ، ص 333 بيت 58 . .
( 6 ) دفتر ششم ، ص 381 بيت 67 و 68 . .
( 7 ) دفتر ششم ، ص 422 بيت 27 . .