فرما ، راه حقايق را بر ما بنما و انگاه توفيق الهىات را هم رفيق ما فرما ، باشد كه بتوانيم خواستهء تو را عمل كنيم . جلال الدين در ابيات گذشته گفته بود :
منگر اندر ما مكن در ما نظر
اندر اكرام و سخاى خود نگر
ما نبوديم و تقاضامان نبود
لطف تو ناگفتهء ما مىشنود
از مجموع ابيات فوق و با نظر به فعاليتهاى درونى انسانها اين حقيقت روشن است كه ما تقاضاهايى داريم كه هم از جنبهء طبيعى ما بروز مىكند و هم از طرف روح انسانى ما ، مسلم است كه اين تقاضاها ساختهء خود ما نيست ، اگر چه مىتوانيم با اهميت دادن به آنها اصالت و ريشه دار بودن آنها را دريابيم و بطريق شايسته بهره مند شويم و با بىاعتنايى به آنها موجوديت خود را دگرگون نماييم .
اين تقاضاها مطابق مشيت الهى كه تكامل و اعتلاى ما را مىخواهد ، به وجود آمدهاند .
اما در آن مصرع كه مىگويد : « يا تقاضا را بهل بر ما منه » .
اگر مقصود جلال الدين همان مدلول ظاهريش بوده باشد . بىشباهت به موظف ساختن خدا نيست ، مانند اين است كه جلال الدين به خدا وظيفه معين نموده مىگويد : يا به بر آورده شدن تقاضايى كه در درون ما به وجود آوردهاى عمل كن يا تقاضا را از ما دور فرما ، اين لحن نيايش نيست ، بلكه شبيه به تعيين تكليف است .
روايت
« ستفترق امتى على ثلاث و سبعين فرقه . » ( 1 ) ( سنن ابن ماجه باب فتن ) ( امت من به زودى به هفتاد و سه فرقه تقسيم خواهد گشت ) . بعضى مىگويند : در اين روايت نيامده است كه آنها همگى باطلند يا نه ، مىگوييم به اضافهء اين كه بعضى از روايات منقوله در اين باره بطلان همهء آنها را به استثناى يك ملت گوشزد كرده است ، روايت ديگرى وجود دارد كه مىگويد :
هامش
( 1 ) سنن ابن ماجه ، باب فتن - سنن ابى داود و ترمذى ، باب ايمان 18 - سنن دارمى ، سير 74 - مسند احمد بن حنبل ، ج 3 ص 25 . .