28 - نسبيت اضداد
جلال الدين مىگويد :
از يكى رو ضد و يك رو متحد
از يكى رو هزل و از يك روى جد ( 1 ) حاضران گفتند اى صدر الورى
راستگو گفتى دو ضد گو را چرا ؟
گفت من آيينهام مصقول دست
ترك و هندو در من آن بيند كه هست ( 3 )
چنان كه در سه بيت بالا ملاحظه مىشود ، دو نوع نسبيت در موضوع تضاد قابل تصور است :
1 - نسبيت براى خود .
2 - نسبيت براى ما .
1 - نسبيت براى خود :
جاى ترديد نيست كه هر دو گونه ضد ( درونى و برونى ) موقعيت واقعى خود را در حال ارتباط با عوامل مخصوص داخلى و خارجى تعيين خواهد كرد .
چنان كه در مباحث گذشته گفتيم : دو حقيقت برون و درون از موضوعات نسبى مىباشند ، اضداد همچنين چه در درون اشياء و چه در برون اشياء نمىتوانند به عنوان واحدهاى ثابت در عرصهء هستى تحقق پيدا كنند ، مثلًا هماهنگى يك اجتماع از نظر اقتصادى و حقوقى و سياسى حقيقتى است كه به جهت داشتن تمايلات ضد سيستم مزبور در بعضى از افراد ، يا به جهت وجود عوامل مخالف از خود سيستم ، ضد خود را كه ناهماهنگى موجود و هماهنگى بعدى است در بر دارد .
اين ناهماهنگى در مقابل عوامل برونى و درونى ، گرديدنهاى مختلفى را ايجاد خواهد كرد . اگر عوامل هماهنگى مفروض آگاه تر و قوىتر و داراى عوامل
هامش
( 1 ) دفتر اول ، ص 59 ، بيت 12 . .
( 3 ) دفتر اول ، ص 48 ، بيت 53 . .