1 - شناسايى اشياء با اضداد خود
ابياتى را كه جلال الدين در بارهء اصل شناسايى حقايق با اضداد خود سروده است به قرار ذيل است
شب نبد نور و نديدى رنگ را
پس به ضد آن نور پيدا شد تو را ( 1 ) كه نظر بر نور بود آن گه به رنگ
ضد به ضد پيدا شود چون روم و زنگ ( 2 ) پس نهانىها به ضد پيدا شود
چون كه حق را نيست ضد پنهان بود ( 3 ) ديدن نور است آن گه ديد رنگ
وين به ضد نور دانى بىدرنگ ( 4 ) پس به ضدّ نور دانستى تو نور
ضد ضد را مىنمايد در صدور ( 5 ) چون نمىپايد همىماند نهان
هر ضدى را تو به ضدّ آن بدان ( 6 ) ز آنكه ضد را ضد كند پيدا يقين
ز آنكه با سركه پديد است انگبين ( 7 ) كه ز ضدها ضدها آيد پديد
در سويدا روشنايى آفريد ( 8 ) غم چو آيينه است پيش مجتهد
كاندران ضد مىنمايد روى ضد ( 9 ) بد ندانى تا ندانى نيك را
ضد را از ضد توان ديد اى فتى ( 10 )
هامش
( 1 ) دفتر اول ص 25 بيت 39 . .
( 2 ) دفتر اول ص 25 بيت 41 . .
( 3 ) دفتر اول ص 25 بيت 45 . .
( 4 ) دفتر اول ص 25 بيت 42 . .
( 5 ) دفتر اول ص 25 بيت 43 . .
( 6 ) دفتر اول ص 38 بيت 57 . .
( 7 ) دفتر اول ص 75 بيت 19 . .
( 8 ) دفتر اول ص 75 بيت 5 . .
( 9 ) دفتر اول ص 197 بيت 54 . .
( 10 ) ( دفتر چهارم ص 237 بيت 33 . .