( ( 980 ) ) ننگ و لوك و خفته شكل و بىادب
سوى او مىغيژ و او را مىطلب
( ( 981 ) ) گه بگفت و گه به خاموشى و گه
بوى كردن گير هر سو بوى شه
در هر حال و با هر وسيله در جستجوى خدا باشيد .
جلال الدين در ابيات دفتر اول گفته است :
دوست دارد يار اين آشفتگى
كوشش بىهوده به از خفتگى
نيز در دفترهاى ديگر از مثنوى اين مسئله را به طور فراوان و با صراحت و جدى گوشزد كرده است . چند نكته در اين مورد بايد مورد توجه قرار بگيرد :
نكتهء يكم - مسلم است كه هر گونه جستجو در هر حال و با هر وسيله براى هيچ كس امكان پذير نيست ، هيچ دين و منطق و وجدان نمىتواند جستجوى انسان سالم را از لنگ و بيمار توقع داشته باشد .
همچنين هيچ عامل الهى و طبيعى نمىتواند نادان و دانا را بيك نوع از جستجو و مقصد و سمت حركت تحريك نمايد ، زيرا اولين شرط عقلانى و اساسى هر تكليف توانايى و دانايى و اختيار شخص مكلف است .
اين اصل جاى ترديد نيست و بعضى از فرقه ها كه تكليف به محال را تجويز كردهاند ، يا مقصودى داشتهاند كه نتوانستهاند آن را بيان كنند و يا به نوعى هذيان گويى دچار بودهاند .
نكتهء دوم - انسان در هر حال و در ميان هر گونه شرايط محيطى و شخصى و اجتماعى ، داراى توانايى تحصيل آگاهى و جستجوى مناسب وضع خود مىباشد . مطابق آن توانايى مكلف است كه بداند و جستجو كند و گرايش پيدا كند . جلال الدين