تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 423

از آن جمله : « وَلِيُمَحِّصَ الله اَلَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ اَلْكافِرِينَ 3 : 141 . » ( 1 ) ( تا خداوند كسانى را كه ايمان آورده‌اند از نواقص و آلودگىها پاك بسازد و كفار را نابود كند ) . يعنى جريان حوادث زندگى و علل و معلولات جهانى و انسانى به طورى ترتيب داده شده است كه مردم با ايمان به جهت انجام تكاليف و فدا كارىها پاك مىشوند و مردم بىايمان ساقط مىگردند . « قُلْ إِنَّ اَلأَمْرَ كُلَّه لِلَّه يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ ما لا يُبْدُونَ لَكَ ، يَقُولُونَ لَوْ كانَ لَنا مِنَ اَلأَمْرِ شَيْءٌ ما قُتِلْنا هاهُنا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ اَلَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ اَلْقَتْلُ إِلى مَضاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِيَ الله ما فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ ما فِي قُلُوبِكُمْ وَالله عَلِيمٌ بِذاتِ اَلصُّدُورِ 3 : 154 . » ( 2 ) ( بگو تمام امر از آن خدا است ، آنان چيزهايى را در درون خود مخفى مىدارند و به تو فاش نمىكنند ، مىگويند : اگر ما نصيبى از امر داشته باشيم . در اين جا كشته نمىشويم . به آنان بگو : اگر در خانه هاى خود بمانيد كسانى كه كشته شدن به آنها ثبت شده است به سوى خوابگاه هاى خود بيرون خواهند رفت . خداوند اين پيش آمدها را براى آزمايش آن چه در سينه هاى شما است ايجاد مىكند و براى آن است كه مكنونات درونى شما را خالص گرداند ، خداوند به همهء درونها دانا است ) . توضيح - كلمهء امتحن از مادهء محن است كه به معناى تصفيه و خالص كردن است . ابن اثير مىگويد : « محنت الفضه إذا صفيتها و خلصتها بالنار » . ( نقره را امتحان كردم يعنى آن را تصفيه كردم و با آتش خالصش نمودم . )