پارسايى به شيطان بدهد . ( 1 ) اين يك قانون ثابت است كه وقتى موجودى لنگ شد ، بار را از او بر مىدارند ، چنان كه خدا فرموده است : براى نابينا حكم مشقت بار وضع نشده است . من به موجوديت خودم نابينا و از عنايت خداوند بينا گشتهام ، من از كم و زياد معافم تو با اين هاى هوى مستان ابديت ، لاف درويشى و ناخود آگاهى مىزنى مىگويى من زمين را از آسمان تشخيص نمىدهم ، حكمت و غيرت خداوندى تو را آزمايش كرد و باد كره خرى رسوايت ساخت ، با اين آزمايش ، ادعاى تو را كه مىگفتى :
از خودى خود ندارم هم خبر
نيست از هستى سر مويم اثر
باطل نموده اثبات كرد كه تو در لجن زار هستى حيوانى غوطه ورى . آرى ، خدا مردم شياد را بدينسان رسوا مىكند و شكار رميده را به دام مىاندازد .
اى دوست هر كس كه ادعاى تقرب به بارگاه الهى نمايد ، صدها هزار آزمايش به سراغش خواهد آمد .
اگر مردم عامى و ساده لوح راه و رسم امتحان كردن او را نشناسند ، مردم خردمند و ورزيدهاى وجود دارند كه بالاخره نشان او را پيدا خواهند كرد .
كسى كه ادعاى دوزندگى نمايد ، شاه پارچهء اطلسى پيش او مىاندازد و مىگويد اين پارچه را بردار و جبهء فراخى براى من بدوز ، اين آزمايش دو شاخ نهانى او را آشكار مىسازد .
اگر حوادث دنيا در ناملايمات ، مردم را امتحان نمىكرد ، هر انسان بد كارهاى مىگفت : من در روز پيكار رستم دلاورى هستم . فرض كنيم كه آدم بد كار سست عنصر زره جنگى به تن كند ، او با ديدن ناچيزترين زخم مانند اسيران زبون خواهد گشت .
هامش
( 1 ) در بيت مورد تفسير بو مرة به كار رفته است ، ابو مره كنيهء شيطان است . ناصر خسرو در يكى از ابياتش چنين گفته است :
وين گاوان را به سوى او خواندن * اين است هميشه كار بو مره
فرهنگ فارسى - بخش دوم ، تركيبات خارجى ، ص 54 محمد معين . .