كه چه عاملى باعث بروز آن حالت شده است .
اشخاصى كه در امتداد زندگانى خود در هدف گيرىهاى حياتى به موانع بر خورد مىكنند و نمىتوانند آنها را بر طرف بسازند ، بيكى از دو وضع روانى دچار مىشوند :
وضع يكم - در نتيجهء شكست در وصول به هدفهايى كه حياتى تشخيص دادهاند ، راه خود را به جبار منحرف ساخته و بدون چشم پوشى واقعى از مطلوبيت هدفهاى از دست رفته ، در حالى كه همواره چشم به عقب بر مىگردانند و به آن هدفهاى بر باد رفته خيره مىشوند ، به حالات انقباض روانى زيادى دچار مىگردند . شايد مقصود جلال الدين از بيت زير :
خار دل را گر بديدى هر خسى
كى غمان را راه بودى بر كسى
همين معنا بوده باشد ، اينان غالبا غمگين و گرفته و اگر داراى مغز نيرومندى باشند به نوعى بد بينى در جهان بينى دچار مىشوند . وضع دوم - با ناتوانى در مقابل موانع راه وصول به هدف ، خود هدف را از ارزش ساقط مىكنند ، اگر اين وضع زياد تكرار شود ، هدفهاى زندگى پى در پى ارزش خود را براى شخص از دست مىدهند ، در نتيجه يك حالت بىطرفى و بىخيالى به او روى مىآورد ، ارزشها براى او اهميت خود را از دست مىدهند . به همين جهت است كه آفرينندهء روان انسانها با صراحت كامل فرموده است : « لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَلا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ 57 : 23 . . . » ( 1 ) ( تا به آن چه كه از شما فوت شده است اندوهگين مباشيد و به آن چه كه خدا به شما داده است شادمان نگرديد ) . « لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى ما فاتَكُمْ وَلا ما أَصابَكُمْ 3 : 153 . . . » ( 2 )
هامش
( 1 ) سوره الحديد ، آيهء 23 . .
( 2 ) سوره آل عمران ، آيهء 153 . .