مراعات نمودهاند از كجا به وجود آمده و تفكيك كنندهء آن دو چه چيز يا چه كسى بوده است ؟ جوابى جز اين ندارد كه تنها خداست كه : « فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَتَقْواها . » 91 : 8 ( 1 ) ( خداوند تقوا و فجور را به نفس انسانى الهام فرموده است ) . ممكن است مقصود جلال الدين مطلب ديگرى باشد و آن اين كه مرد الهى به جايى مىرسد كه مدار صحت و بطلان امور مىشود ، مانند على بن ابى طالب عليه السلام كه پيامبر در باره اش فرموده است : « على ميزان الاعمال » . ( على ميزان اعمال است ) .
تو ترازوى احد خو بوده اى
بل زبانهء هر ترازو بوده اى
ولى بايستى در نظر گرفت كه اولياء الله حتى اگر فرضاً بتوانند به مقام على عليه السلام برسند ، باز نيك و بد براى آنها مطرح بوده و انقسام اشياء به صحيح و باطل براى آنها نيز وجود دارد ، زيرا فرض اين است كه آنان هر اندازه هم به كمال اعلى و اصل شوند ، به كمال مطلق نائل نخواهند گشت ، زيرا كمال مطلق از آن خدا است ، بنا بر اين در گذرگاه بىنهايت بيش از يك مسير الى الله امكان پذير نيست ، اگر چه اشكالش مختلف باشد .
آن مسير مفروض صحيح و جز آن باطل است و اين صحت و بطلان به اختيار اولياء الله نيست و الا معنايى براى سير به كمال بىنهايت تصور نخواهد شد .
هامش
( 1 ) سوره شمس ، آيهء 9 . .