احتياج به دقت و كاوش مكرر داشته باشد ، وضع انسان و روح او به دقت و كاوش بيشتر شايسته تر خواهد بود .
( ( 2957 ) ) شحنه گاهش لطف گويد چون شكر
گه بر آويزد كند هر چه بتر
( ( 2958 ) ) تا ميان قهر و لطف آن خفيه ها
ظاهر آيد ز آتش خوف و رجا
قهر و لطف ، عوامل ملايم و ناملايمى هستند كه مىتوانند پوشيده ها را آشكار كنند
تأثير اشياء در يكديگر در حال تكاپو و نتايج اين تأثيرات بقدرى گوناگون است كه با اين معلومات و وسايل معمولى درك و توانايى تنظيم و شمارش آنها را نداريم ، همانطور كه جلال الدين مىگويد : گاهى قهر و تصادم ناگوار است كه حقيقت يك امر را آشكار مىكند ، گاه ديگر لطف و نرمى و انبساط است كه راز نهانى را روشن مىسازد .
نفوس انسانى از اين نظر فوق العاده شگفت انگيز است ، مثلًا :
1 - افرادى هستند كه تنها بيم و هراس است كه مىتواند نيروهاى نهفته آنها را به كار بيندازد .
2 - افراد ديگرى هستند كه تطميع و تشويق فقط مىتواند روح آنها را شكوفان نمايد و نه تنها ترس و هراس در آنها مؤثر نيست . بلكه ممكن است روحيهء آنها را افسرده و به زير صفر بكشاند .
3 - اشخاصى هستند كه فقط آرامش درونى آنها مىتواند حقيقتشان را آشكار بسازد .
4 - در مقابل اينان اشخاص ديگرى پيدا مىشوند كه فقط اضطراب و تلاطم مىتواند سطوح مختلف روح آنها را باز كرده و واقعيتشان را بنماياند .