تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 341

اديان است . در هر دين الهى اين اختلاف ديده مىشود كه در تفسير و تأويل و تحقيق اصول و مقررات آن دين به وجود مىآيد ، ولى روشن است كه اين اختلافات اغلب به متن حقيقى خود دين سرايت نمىكند ، مثلًا در دين اسلام اين همه مذاهب و مسالك كه ملل و نحل نويسها در بارهء آنها هياهو راه انداخته‌اند ، اغلب باز گو كنندهء نظريات صاحب نظران دين اسلام است ، نه اين كه واقعاً اسلام داراى هزار مذهب و مسيحيت داراى دو هزار مسلك بوده باشد . ملل و نحل نويسها اگر بىغرض فرض شوند يا اگر از نشان دادن اطلاع [ در عين بىاطلاعى كه هر نظريه‌اى را به عنوان يك مكتب معرفى مىكنند و يا مطابق عينكى كه به چشم زده‌اند ، نظريات مختلف را مذاهب مختلف مىنامند . ] دست بردارند و اديان الهى قيافهء حقيقى خود را آشكار بسازند ، خواهيم ديد كه : بشر مىتواند حقيقت را ببيند و مسئله هفتاد و دو ملت يا صدها ملت را فقط به عنوان نظريات تلقى كند ، نه اديان و ملتهاى متضاد گروه چهارم - آيات مربوط به اختلاف مقررات و احكام خود اديان است . چند آيه در قرآن مجيد دلالت مىكند بر اين كه : براى هر امتى عبادتهاى مخصوصى مقرر شده بود از آن جمله : « وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنا مَنْسَكاً لِيَذْكُرُوا اِسْمَ الله عَلى ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ اَلأَنْعامِ فَإِلهُكُمْ إِله واحِدٌ فَلَه أَسْلِمُوا وَبَشِّرِ اَلْمُخْبِتِينَ . » 22 : 34 ( 1 ) ( براى هر امتى عبادت مخصوصى قرار داديم تا نام خدا را به آن چه كه از چار پايان به آنها روزى كرده‌ايم ذكر كنند ، خداى همهء شما يك خدا است ، تنها به او اسلام بياوريد . به آنان كه به خدا تسليم مىشوند و تواضع و آرامش خاطر به او دارند بشارت بده ) . اگر چه مورد اين آيه در مسئلهء ذبح چار پايان است ( و مىگويد : اين مسئله