تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 340

و تحقيقات بررسى كنندگان اين كنگره است كه با قواعد و نصوص صريح ضد ادعاى آن گروه را ثابت مىكند ، [ يعنى فقه اسلامى متحرك و مىتواند جواب گوى شئون بشرى گردد ] . قطع نامه‌اى كه در پايان كنگره مورد تصديق و امضاى اعضاى كنگره گشته است بدين قرار است : « با نظر به بررسى و تحقيقاتى كه در اين كنگره انجام گرفت ، روشن مىشود كه دين اسلام با داشتن سرمايهء كلان از قوانين و كليات و مقررات با در نظر گرفتن يك انعطاف مناسب ، صلاحيت پاسخگويى احتياجات جوامع بشرى را در هر دوره و هر مكان دارا است . » ( 1 ) دليل دوم - پياده شدن عقايد و مقررات اسلام در عده‌اى از افراد مانند على ابن ابى طالب و ابو ذر غفارى و سلمان و مقداد و عمار و مالك اشتر و . . . جاى هيچ ترديد نيست كه اين . عظماى رجال تاريخ پروردهء مكتب اسلام بوده‌اند . اينان مردانى هستند كه تا كنون توانسته‌اند ، شايستگى دين اسلام را براى پرورانيدن مردانى كه همهء مصلحين جوامع بشرى به عنوان مردان مدينهء فاضله در رؤياهاى خود مىديدند اثبات كنند ، بلكه اسلام توانسته است كه انسانيت را در وجود اينان به حد نصاب خود برساند . [ آن حد نصاب كه اگر انسان به همين موجوديت طبيعى و روانى خود ادامه بدهد ، وصول به آن حد نصاب براى ابد هم مورد آرزوى مصلحين جوامع خواهد بود . ] به عبارت روشنتر شما هر گونه بهترين و شايسته ترين قوانين را براى بشريت فرض كنيد . باز جز اسلام نمىتواند مردانى به اين عظمت به تاريخ بشرى تحويل بدهد ، كافى است كه زندگى آنان و گفتارشان را مانند نهج البلاغه مطالعه كنيد . 3 - ديگر از عوامل اختلاف اديان ، اختلاف نظر بزرگان و صاحب نظران