« سوگند به خدا اى معاويه اكنون به تو بيعت مىكنم ، ولى با اكراه و اجبار » ( 1 ) در يكى از روزهاى بيعت قيس بن سعد بن عباده رو به مردم كرده مىگويد : « اى مردم شر را به جاى خير گرفتيد ، ذلت را به جاى عزت خريديد ، ايمان را به كفر مبدل ساختيد . » ( 2 ) كشتن پيروان على بن ابى طالب عليه السلام پس از آن كه آن حضرت از دنيا رفت . كشتن حسن بن على عليه السلام با زهر و ايجاد قصرهاى سلطنتى در مقابل كوخهاى خاكى و بوريايى مسلمانان آن روز و شكستن پيمانهايى كه با امام حسن عليه السلام منعقد كرده بود واقعياتى است كه تواريخ معتبر اسلامى ثبت و ضبط نموده است . لذا مطالعه كنندهء محترم آن مطالب عالى را كه جلال الدين در اين داستان از طرف معاويه به شيطان مىگويد ، نه به عنوان حقايقى كه شايستهء دهان معاويه است ، بلكه به عنوان اين كه مرد مفروضى چنين گفته است ، منظور بدارند .
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 203
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٠٣
در موضوع شيطان مسائل و اعتراضات متعددى وجود دارد ، دانشمندان اديان در باره اين موجود پليد مباحث زيادى مطرح كردهاند . مردم معمولى و نويسندگان سطحى مفاهيم بسيار سادهاى به نسبت شرايط ذهنى خويش در بارهء شيطان و اصل خلقت و كارهايش تصور مىكنند .
منطقىترين روش براى تصور شيطان و فعاليتهايش در قرآن مجيد آمده است و ما پيش از آن كه به بررسى قرآنى اين موضوع بپردازيم چند مسئله را متذكر مىشويم :
هامش
( 1 ) تاريخ يعقوبى ، ج 2 ص 216 . .
( 2 ) مدرك مزبور . .