تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 146

آثار هنرها ، قهرمانان ، نابغه ها - حمل بار تا ابد يك قانون انسانى نيست . نه ، نه ، نه ، رانده و غلام و جانى و محكوم به اعمال شاقه و دوزخى بس است . من مىخواهم كه هر قبيلهء انسانى يك مظهر تمدن و يك پيش رو ترقى باشد . من آزادى را پيشا پيش انديشه ، مساوات را پيشا پيش قلب و احساسات برادرى را پيشا پيش روح مىخوانم . » ( 1 ) 22 - « طبيعت بىرحم است ، اصرارى ندارد كه گلها و موسيقىها و عطرها و اشعهء خود را از برابر كراهت بشرى نجات بدهد . پشت انسان را در زير تضاد ميان زيبايى آسمان و زشتى اجتماع خم مىكند » ( 2 ) 24 - « انقلاب صورتى از يك پديدهء مستمر است كه ما را از هر طرف مىراند و ما آن را جبرى مىناميم . در برابر اين عارضهء مرموز : صحت و درد ، سلامت و ناخوشى ، ( چرا ) تاريخ قد بر مىافرازد ، ( زيرا ) جواب كسى است كه هيچ چيز نمىداند و نيز جواب كسى است كه از همه چيز مطلع است . در برابر اين مصيبتهاى اقليمى كه تمدن را ويران و زنده مىسازد ، انسان در قضاوت جزئيات ترديد مىكند مذمت يا تحسين افراد بدليل نتيجهء حوادث تقريباً همان تحسين و يا مذمت اعداد است به دليل حاصل جمع آنها . آن چه بايد بگذرد ، آن چه بايد بوزد ، ابديت و جاويدان از اين بادها نمىلرزد ، بر فراز انقلابات و در بالاى طوفانها حقيقت و عدالت چون آسمان پر ستاره مقام دارد . » ( 3 )