تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 725

جلال الدين آمده ، اين است كه ( ما [ خدا ] به انسان نزديكتر از رگ گردن او هستم ) . مسلم است كه در اين نزديكى مسئلهء زمان و مكان و هيچ بعد ديگرى مطرح نيست . آن چه كه در آيهء شريفه مطرح است حبل الوريد است كه به معناى رگ بزرگى است كه به تمام اعضاى بدن نفوذ دارد . بعضىها گفته‌اند : دو رگ بزرگ است كه در گردن انسانى است ، بعضى ديگر گفته‌اند : وريد رگى است در گلو . بعضى از مفسرين وريد را رگ قلب دانسته و گفته‌اند : « مقصود خود قلب است ، يعنى خدا از قلب انسان به ايشان نزديكتر است . » ( 1 ) به هر حال نزديكى رگ ( بهر معنى كه منظور شود ) به انسان نزديكى جسمانى است ، به همين جهت است كه بعضى ديگر از مفسرين گفته‌اند : مقصود از آيه مزبور اين است كه اگر رگ اعضاى انسانى درك داشت نزديكترين درك كننده اى بود كه مىتوانست خود انسان را درك كند و خداوند مىفرمايد : ما از خود رگ كه نزديكترين چيزها به انسان است ، به انسان نزديكتر هستيم . اين ظاهر آيه است ، ولى تشبيه نزديكى خداوند به انسان به نزديكى رگ در وهلهء اول مسلماً براى تفهيم به همهء اذهان انسانى است ، نه اين كه نزديكى خداوند از سنخ نزديكى رگ جسمانى است . گاهى صيغهء افعل التفضيل ( برتر ) در مواردى استعمال مىشود كه فرد تفضيلى ( فرد برترى ) در موضوع برترى قابل مقايسه با فرد پايينتر نيست ، مانند اين كه مىگوييم : ( خدا داناتر است ) مسلماً دانايى خداوند با دانايى هيچ يك از دانايان قابل مقايسه نيست .