تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 706

مافوقى كه مادى نما را در اختيار دارد ، بنا بر اين آواز پرندگان زيبا و جريان چشمه سارهاى زلال و كاخهاى مجلل چنان كه در اين زندگانى دنيا براى ما جالب است ، در آن دنيا در قلمروى عالىتر براى ما مطرح مىشود كه باز لذت بخش مىباشد . اگر يك آدم معمولى به تابلوى بسيار زيبايى تماشا كند ، مسلماً لذتى مىبرد و يك نقاش هنرمند برجسته هم به همان تابلوى بسيار زيبا مىنگرد ، ولى لذت اين نقاش از حيث عظمت هرگز قابل قياس با لذت آن آدم معمولى نخواهد بود . مسئلهء دوم - اختصاص جريان چشمه سارها از زير زمين باغهاى بهشتى است ، مسلم است كه جريان اين چشمه سارها در بهشت براى بهره بردارى ضرورى يا التذاذ زيبايى آنها مىباشد ، بنا بر اين مقصود از « تحتها » آن اصطلاح زير زمينى آبها نيست كه بدون استخراج كارى صورت نمىدهد ، در نتيجه بايستى يك يا چندى از احتمالات ذيل را در اين باره بپذيريم : احتمال اول - مقصود سطح باغهاى بهشتى است و استعمال تحت در سطح زمين با نظر به درختان و ساير اجسام مرتفع شايع بوده است ، در قرآن مجيد در داستان بيعت رضوان همين استعمال وجود دارد : « لَقَدْ رَضِيَ الله عَنِ اَلْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبايِعُونَكَ تَحْتَ اَلشَّجَرَةِ . » 48 : 18 ( 1 ) ( خداوند از مؤمنين خشنود شد موقعى كه در زير درخت با تو بيعت كردند ) . حتى در استعمالات فارسى هم مىگوييم : در زير فلان درخت آرميده بوديم ، مسلما زير درخت حقيقى نيست ، بلكه سطحى از زمين است كه ساقه ها و شاخه هاى درخت در بالاى سر قرار مىگيرد . احتمال دوم - كلمهء تحت در اجسام منفصل به كار برده مىشود ، در اين صورت به معناى تسلط مىباشد . مثلًا گفته مىشود : « المال تحته » ( 2 ) در فارسى هم گفته مىشود :