معناى « تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا اَلأَنْهارُ » 2 : 25 چيست ؟
در آيات فوق مىگويد : بهشتى كه خداوند براى انسانهاى با ايمان آماده كرده است داراى چشمه سارهايى است كه از زير باغهاى بهشتى در جريان است . دو مسئله در اين موضوع مطرح مىشود .
اول - جريان چشمه سارها در باغهاى بهشتى براى چيست ؟ دوم - چرا اين چشمه سارها از زير باغهاى بهشتى جارى مىشوند ؟ مسئلهء اول با نظر به توصيفاتى كه در باره بهشت شده است ، جريان چشمه سارهاى گوناگون جزئى از مناظر زيباى بهشتى است كه به طور طبيعى فرح بخش مىباشد .
در مباحث گذشته كه راجع به بهشت و دوزخ مقدارى گفتگو كرديم اين مطلب را متذكر شديم كه درجات بهشت در سراى آخرت بسيار متفاوت است ، اين درجات و مزايا از ميوه هاى خوردنى و مناظر زيباى جسمانى گرفته تا ايام الله و رضوان الله و لقاء الله را در بر دارد .
انسانها با اختلاف در تحصيل كمالات كه از اين دنيا مىروند ، بحسب مراتب كمالشان داراى درجات گوناگون بهشتى مىشوند و همهء آنها به آرامش مخصوص به خود نائل مىشوند .
هر اندازه كه رشد الهى انسان كمتر بوده باشد به ماده نزديكتر بوده و مزايا و لذايذ او از مقولهء مادى خواهد بود ، با اين تفاوت كه مزاياى سراى آخرت ما فوق ماده ، ولى ماده نما خواهد بود كه با روح انسانهاى مزبور سنخيتى داشته باشد و هر اندازه كه رشد الهى انسان رو به اعتلا باشد به مزاياى روحانىتر و ملكوتىتر نزديكتر خواهد شد .
در عين حال كه انسان به ايام الله و رضوان الله و لقاء الله نزديكتر مىشود چنين نيست كه آن مزاياى مادى نما براى او منفى گردد ، بلكه گام به ما فوق مىگذارد
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 705
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٧٠٥