تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 623

« ما آن چه را كه ديده يا گفته‌ايم يا مورد تمايل ما بوده يا به عنوان كارى انجام داده‌ايم در رويا مىبينيم . » ( 1 ) » همواره محتوى و مدلول رويا از طرف شخصيت فردى و سن و نوع و طبقه و سطح تعليم و تربيت و روش معمولى زندگانى استمرارى و گذشته ( از تجربه شده ها و رويدادها ) معين و مشخص مىشود . » ( 2 ) فرويد مىگويد : قاطعترين نظريه در اين مسئله نظريهء ( ى . ج . ا . ماس ) فيلسوف است كه مىگويد : « آزمايش حسى مطلبى را كه انتخاب كرده‌ايم تأييد مىكند و آن اين است كه ما در اغلب اوقات آن امور را در حال رويا مىبينيم كه شديدترين انفعالات ما را به سوى خود مىكشد و بدين جهت است كه مىبينيم همهء انفعالات ما تأثيرى در ايجاد رؤيا دارند . . . عاشق در رؤياى خود به شيرينترين آرزوهايش مىرسد و همهء تمايلات حسى و حركات نفرت انگيز كه در دلها راه يافته‌اند اگر محركى آنها را تحريك كند مىتوانند به رؤياهايى كه از انديشه هاى مربوط نمودار مىشوند مبدل گردند ، يا آن تمايلات و نفرتها افكار و انديشه ها را در رؤياى فعلى دخالت بدهند . » ( 3 ) ماس » در اين موقع است كه بقاياى آن اشياء كه در بارهء آن انديشيده‌ايم يا در حال بيدارى آنها را انجام داده‌ايم ، در نفس ما با يك نوع مخصوصى خلجان پيدا مىكند ( در حال رؤيا ظاهر مىشود . » ( 4 ) ( شيشرون ) ( چيچرو ) ( سيسرو ) جملاتى را هم از هيلد برانت نقل مىكنيم و سپس به مباحث مربوطه مىپردازيم : « او معتقد است كه هيچ راهى براى توصيف و تعريف رؤيا به جز بيان مقدارى از قضايايى كه رو در روى هم به طور مخالف قرار گرفته‌اند ديده نمىشود ، به طورى كه