تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 622

مىتوان آن را توضيح داد ، آشكار نساخته‌اند . اما بعضى از جملاتى كه در بارهء خواب قابل توجه است ، بدين قرار است : « زندگانى روزانه با تمام اعمال و لذايذ ، ملايمات و شدايد ، به طور مطلق و كاملًا در خواب منعكس و مكرر نمىگردد ، بلكه صحيحتر آن است كه هدف رؤياها ساختن و خلاص كردن ما از همهء امور مزبوره مىباشد . گاهى بعضى از موضوعات ( خود ) ما را كاملًا مالك مىشويم ( خود را مقابل آنها نمىبازيم ) . گاهى يك درد عميق ( خود ) ما را متلاشى مىسازد ، يا بعضى از مشكلات تمام انرژىهاى عقلانى ما را مستغرق مىسازد ، سپس رؤيايى كه در دنبال آنها نمودار مىگردد كاملًا از نظر نوع [ و حقيقت ] مختلف با امور مزبوره مىباشد ، يا از امورى كه واقع شده است مقدارى از عناصر پراكنده را در تركيبات خود آشكار مىسازد ، گاهى هم فقط با كيفيت و رنگ مزاج طبيعى ما رنگ آميزى مىگردد و از واقع يك توضيح رمزى نشان مىدهد . » ( 1 ) بورداخ » رؤياهاى تكميل شونده يكى از مزاياى نهانى طبيعت روح است كه دوايش را در نهاد خود دارد . » ( 2 ) فيخته » هر كس در رويا فرو مىرود از خود آگاهى بيدارى كوچ كرده است . » ( 3 ) شترومپل » رؤيا تابع زندگى بيدارى است ، همواره رؤياها به افكارى مربوط مىشود كه پيش از وقوعش آگاهى ما را اشغال كرده بود ، يك ملاحظه دقيق مىتواند به طور كلى رابطه اى را مانند نخ ميان رؤياى امروز و اتفاقات شعورى گذشته كشف كند . » ( 4 ) هافنر