تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 46

خود اين اعمال تا چه حد احساس آن روى عدم احترام به انسانيت و بىايمانى به خداوند متعال قرار گرفته و تا چه پايه اين رفتار وحشت آور بر خلاف حق و منطق است تا چه درجه شرم آور است كه صدها تن افراد بىگناه را فقط به دليل اين كه شناسنامه مطابق مقررات نظام نامه در دست ندارند ، در چنين سياه چال وحشتناكى حبس كنند . » ( 1 ) » آدميان شبيه رودخانه هايى هستند كه همهء آنها از عنصر معمولى تركيب شده‌اند ، لكن بعضى از آنها گاهى عريض مىشوند و گاهى تنگ ، بعضى اوقات جريان آنها آرام و آهسته است وقت ديگر حركت آنها تند و سريع ، گاهى آب آنها سرد است و گاهى گرم ، گاهى گل آلود و گاهى روشن و پاك . انسانها نيز همچنانند هر فرد بشر در ذات و نهاد خود بذر تمام صفات خاصهء بشرى را كما بيش دارد و هر يك از آنها را در مواقعى گاهى ظاهر مىكند . در يك وقت جنبه و يك صورت از نهاد خويش را جلوه گر مىسازد ، در عين حال باطن ذات و فطرت نهانى خود را در آن وقت مخفى نگه مىدارد . يعنى از آن چه هست به صورت ديگرى در مىآيد : در بعضى افراد انسانى اين تغييرات به صورت تند و سريع و با كمال خشونت ظاهر مىشود و در بعضى ديگر به طور بطىء و آهسته . » ( 2 ) » از اين كه با عزمى راسخ در برابر ادله و براهين نايب مقاومت كرده و به تصميم خود در فدا كارى و بذل اموال خويش به منفعت رعايا پايدارى نمود ، در برابر وجدان خود احساس آرامش و خشنودى مىكرد ، پس از اين كه دستور را صادر كرد از دفتر بيرون آمده ساعتى در اراضى اطراف عمارت مشغول گردش شد . » ( 3 ) » آيا هميشه تصميم تو به همين حال است ؟ آيا اين افكار از روى واقع مطابق وجدان است ؟ شايد كه اين كارها را براى تظاهر و ريا مىكنى ، كه مردم از تو