كنيم . در اين مورد هم مانند مورد بالا وظيفه مربيان است كه با در نظر گرفتن تمام شرايط درونى دانش آموز و دانشجو به معناى عمومى آن ، هدف را به طور نسبى و تدريجاً و با ايجاد ظرفيتهاى وسيعتر قابل دريافت او بسازد .
3 - گاهى مىشود كه توجه به فلسفه و نتايجى كه براى كار منظور شده است در مراتب پايين مورد مناقشه و مشاجره قرار مىگيرد ، اگر براى انجام دهندگان كار آن انگيزه روشن شود چون توانايى درك علل و نتايج آن انگيزه را ندارند و دريافتهاى آنان در مراتب پايين متمركز مىشود ، لذا مىتوان علل و نتايج نهايى انگيزه كار را در اختيار آنها گذاشت . مثلًا فرض كنيم علت نهايى اين قانون ( به خود به پسند آن چه را كه بر ديگران مىپسندى و بر ديگران مپسند آن چه را كه به خود نمىپسندى ) اين حقيقت است كه افراد انسانى اشتراك واقعى خود را در روح كلى انسانى كه جلوه گاه شعاع خداوندى است دريابند و به مقتضاى آن در اجتماع حركت كنند .
چنين هدف با عظمت را شايد يك فرد در ميليونها انسان وجود داشته باشد كه در يابد و هضم كند و در راه آن گام بر دارد ، ولى اكثريت قريب به اتفاق اين مفاهيم ( اشتراك واقعى انسانها ، روح كلى انسانى ، جلوه گاه شعاع خداوندى ) را آن چنان كه واقعيت آنها اقتضا مىكند درك نكرده ، آن مفاهيم را در چار چوبهء معلومات و شرايط ذهنى خود وارد ساخته ، در گردابى از توهمات و تخيلات تيره و تار نموده به مناقشه و تشكيك دچار مىشوند ، در صورتى كه اصل مطلب در ما فوق شرايط ذهنى آنها قرار دارد .
از اين مبحث يك نتيجهء بسيار با اهميتى كه گرفته مىشود اين است : كه عظمت رهبر و قانون گذار و مورد اطمينان بودن او از نظر تعليم و تربيت بسيار حساستر از خود قانون و فلسفهء آن است ، زيرا ، عظمت رهبر و قانون گذار و جلب اطمينان پيروان رسمىتر و امكان پذيرتر است از درك خود قانون و فلسفه هاى آن . به همين جهت بوده است كه آن دسته از قوانين و حقوقهايى كه در اجراى خارجى از عظمت قانون گذار و رهبر و مجرى آنها بيشتر برخوردار بوده است نتايج مثبتتر و رضايت بخشترى را
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 457
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٤٥٧