( ( 1925 ) ) از سبب گفتن مرا دستور نه
ترك تو گفتن مرا مقدور نه
دست از تعليم و تربيت بر نداريد با اين كه نمىتوانيد فلسفه و نتايج آن را باز گو كنيد و توضيح بدهيد
مضمون اين بيت مطلب فوق العاده اى را در بر دارد كه به توضيح مختصرى نيازمند است .
به جهت عوارض و انگيزه هاى فراوانى كه وجود دارد همهء افراد انسانى نمىتوانند از فلسفه و نتايج واقعى كارهايى كه انجام مىدهند مطلع شوند . بعضى از اين عوارض و انگيزه ها به قرار ذيل است :
1 - عظمت فلسفهء كار بقدرى است كه انجام دهنده اگر متوجه آن عظمت باشد ، با نظر به موجوديت محقر خود وصول به آن هدف را محال دانسته بجاى آن كه كار براى او محبوب شود مبغوض يا غير قابل اقدام جلوه خواهد كرد .
به همين جهت وظيفهء مربى پيش رو اين است كه يا اصلا فلسفه و نتايج آن كار را باز گو نكند و يا با ملاحظهء شرايط موجوده و با بيانات و سخنان مناسب آن فلسفه و نتايج را از محال دور دست به ممكن دم دست مبدل بسازد و شايد بجا آوردن اين وظيفه كه از طرف مربى انجام خواهد گرفت فوق العاده دشوار باشد ، ولى چيزى كه به اين دشوارى پيروز مىشود مهارت و بردبارى مربى و توجه او به سرمايهء كلانى است كه در درون فرد مورد تربيت وجود دارد .
2 - وحشتناك جلوه كردن نتيجه اى است كه با نظر به موقعيت پايين راهرو صورت مىگيرد . چنان كه اگر به يك دانش آموز ابتدايى مقامات عالى علم را با نظر به ناچيزى هوش و استعداد و حافظه اى كه در آن نقطه از عمر وجود دارد مطرح