تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 444

بنا بر اين ما به تحقيق و كاوش به وسايل و طرق تعليم و تربيت درجهء دوم هم نيازمند مىباشيم . اين درجهء دوم از تعليم و تربيت است كه درجهء اول را هم بارور خواهد ساخت . تعليم و تربيتهاى دستجمعى مانند اجتماع زنبور عسل جامعهء انسانى را به صورت سرباز خانه در مىآورد ، كه همهء افراد آنها بايستى از اصول و قوانين معين و محدود تبعيت نمايند . ما اعتراف مىكنيم كه : انسانها از يك نظر براى هم زيستى جنبهء زنبور عسلى و سربازى دارند ، زيرا ، اگر مشتركات و دستورات كلى نداشته باشند ، زندگانى اجتماعى از هم پاشيده خواهد شد ، ولى در عين حال نبايستى شخصيت و موجوديتهاى گوناگون افراد را كه مىتوانند در اجتماعات انسانى عالىترين آرمانها و انقلابهاى علمى و انسانى و تحولات ضرورى براى پيش رفت تاريخ به وجود آوردند فراموش كنيم ، بارور ساختن اين جنبهء انسانها ( شخصيتها و موجوديتهاى خصوصى ) دليل قطعى به لزوم درجهء دوم از تعليم و تربيت مىباشد . ( 1 ) ممكن است گروهى چنين فكر كنند كه با جدا شدن رشته ها در دانشگاه ها و اتحاد برنامه هاى درسى در دبستان و دبيرستان هر دو درجه از تعليم و تربيت عملى شود ، ولى اين مطلب صحيح به نظر نمىرسد ، زيرا ، هر كادر اختصاصى هم كه در دورانهاى آموزش و پرورش وجود دارد باز از تشكل و تعليم و تربيت جمعى برخوردار مىباشد ، چهل دانشجو در رشته فيزيك از يك استاد عالى قدر و متخصص در رشتهء