كننده و ناظر ذرات و روابط هستى است . آن فيزيك دان شماره يك قرن بيستم كه با تمام صراحت مىگويد : « من خدا را به عنوان حافظ قوانين مىشناسم و مىپذيرم » - مقصودى جز اين ندارد . در قرآن مجيد دو گروه آيات مىتواند اين موضوع را ثابت كند : اول - آياتى كه تدريجاً دوام ايجاد و تصرف را بيان مىكند و آن آياتى است كه مادهء خلقت و حيات و موت . . . و امثال آنها را با فعل مضارع بيان مىكند و قانون ادبى مىگويد : اين گونه جملات دلالت بر استمرار و تجدد دارد . مانند يخلق و يحيى و يميت . . . دوم - آياتى كه صريحاً استمرار و دوام ايجاد و تصرف را ياد آور مىشود مانند : « وَالله يَقْبِضُ وَيَبْصُطُ وَإِلَيْه تُرْجَعُونَ . » 2 : 245 ( 1 ) ( خدا قبض و بسط مىكند و به سوى او رجوع خواهيد كرد ) . « يَسْئَلُه مَنْ فِي اَلسَّمواتِ وَاَلأَرْضِ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ . » 55 : 29 ( 2 ) ( آن چه كه در آسمانها و زمين است از او تقاضا مىكند ، او هر روزى [ هر لحظه اى ] در كارى است ) . جلال الدين مىگويد :
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 397
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٩٧
كل يوم هو فى شأن بخوان
مر و را بىكار و بىفعلى مدان
كمترين كارش به هر روز آن بود
كاو سه لشكر را روانه مىكند
لشكرى ز اصلاب سوى امّهات
بهر آن تا در رحم رويد نبات
لشكرى ز ارحام سوى خاكدان
تا ز نر و ماده پر گردد جهان
هامش
( 1 ) سوره بقره آيه 247 . .
( 2 ) سوره الرحمن ، آيه 30 . .