تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 340

مساهمون:

ص٣٤٠
( ( 1762 ) ) چند از اين الفاظ و اضمار و مجاز سوز خواهم سوز با آن سوز ساز

هنگامى كه عشق و سوزى وجود ندارد مراعات قواعد ادبى در جملات چه فايده اى به حال شما دارد ؟ بلال مؤذن پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله شين را سين مىگفت . پيامبر فرمود : سين بلال شين است . چنان كه بارها گفته‌ايم : الفاظ و حروف و اصوات فى نفسه تنگتر و محدودتر از آنند كه بتوانند معانى مقصود ما را ابراز بدارند و همچنين ناتوانتر و محدودتر از آنند كه بتوانند حالات روحانى ما را نشان بدهند ، مسئله آن موقع حالت مسخره اى به خود مىگيرد كه بخواهيم براى مراعات جنبه هاى ادبى اين الفاظ از لغت و صرف و نحو و تجويد و معانى و بيان و امثال آن روح ظريف و فعاليتهاى لطيف آن را به زنجير بكشيم . مخصوصاً هنگامى كه مىخواهيم جريان حالات روحى خود را در مقابل خدا بيان كنيم . ( 1 ) وسواس در طرز بيان مخارج و كشش صوت و غير ذلك نه تنها از جوشش روح جلوگيرى نموده آن را خشك مىكند ، بلكه ما را از توجه به معانى آنها كه به طور

هامش
( 1 ) اضمار موقعى است كه كلمه اى به كلمهء ديگر اسناد داده مىشود ، در صورتى كه اين اسناد به طور مستقيم امكان ناپذير است مانند : « وَسْئَلِ اَلْقَرْيَةَ » انسانى 1 - 3 12 : 82 ( از قريه سؤال كن ) قريه كه عبارت است از مقدارى اراضى و خانه ها و مزارع قابل سؤال كردن نيست ، لذا مجبور مىشويم كه در اين جمله كلمهء اهل را مقدر كنيم تا بدين صورت در آيد : « و اسئل اهل القرية » ( از اهل قريه سؤال كن ) « مجاز عبارت است از استعمال لفظ در غير معناى حقيقى خود ، مانند اين كه شير را كه حيوان درندهء معروف است در يك انسان شجاع استعمال كنيم . .