به پشت پردهء طبيعت است .
جلال الدين با بيان داستان ضمناً به اين حقيقت اشاره مىكند كه شناسايى وسايل طبيعى و به كار بردن آنها تنها با نظر روى پرده طبيعت است ، نه به طور همه جانبه كه حتى مشيت خداوندى را هم محدود بسازد ، اين مشيت خداوندى است كه خاصيتهاى معينى را در اشياء طبيعى قرار داده است كه مىتوانند به صورت وسايل دگرگون كنندهء طبيعت در آيند .
( ( 1643 ) ) ليك استغفار هم در دست نيست
ذوق توبه نقل هر سر مست نيست
( ( 1644 ) ) زشتى اعمال و شومى جحود
راه توبه بر دل او بسته بود
گناهى مرتكب نشويم كه توفيق توبه را از ما سلب كند
مسلم است كه :
اين جهان كوه است و فعل ما ندا
سوى ما آيد نداها را صدا
حتمى است كه : « فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَه . وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه . » 99 : 7 - 8 ( 1 ) ( هر كس كوچكترين مقدارى از خير انجام دهد ، آن را خواهد ديد و كسى كه كوچكترين مقدار شرى انجام دهد آن را خواهد ديد ) . هيچ عملى بدون عكس العمل در صحنهء هستى به وجود نمىآيد ، خواه خوب ، خواه زشت . چنان كه هر يك از اعمال نيك اثر مخصوصى در شخصيت ما ايجاد كند ، همچنين هر يك از اعمال بد اثر مخصوصى را در شخصيت ما تثبيت خواهد كرد .
پس قلم بنوشت كه هر كار را
لايق آن هست تأثير و جزا
هامش
( 1 ) سوره الزلزال ، آيهء 7 و 8 . .