( ( 1640 ) ) گفت زين دو چشمهء چشم اى شقى
با تبر نورى بر آر ار صادقى
هنگامى كه نظم روى پردهء طبيعت از طرف خداوند از هم گسيخت برگشت نظم اولى با وسايل عادى امكان ناپذير است
با يك نظر دقيق تحولاتى كه در روى پردهء طبيعت صورت مىگيرد بر دو قسم اساسى تقسيم مىگردد : قسم اول تحولاتى است كه مستند به خود عوامل طبيعى است ، مانند : احتراقى كه مستند به آتش طبيعى است مانند : خشكيدن چشمه سارى كه مستند به انقطاع باران يا افتادن صخره اى به منبع آن چشمه سار است ، شكى نيست كه اين پديدهء طبيعى از عوامل طبيعى ناشى شده است ، به همين جهت است كه با جريان عوامل معمولى دوباره چشمه سار مفروض مىتواند مملو از آب باشد . مثلًا باران بيايد يا برف ببارد و منابع را پر كند ، يا صخره اى را كه به منبع افتاده و آن را كور كرده است با كلنگ و ديناميت متلاشى كنند و منبع را پاك كنند و از همين قبيل است اختلالات عضوى . مثلًا اگر چشم انسانى به طور طبيعى آب بياورد با عمل مناسب مىتوان آن آب را از بين برده بينايى چشم را دوباره بر گردانيد .
قسم دوم تغيير و تحولى است كه مستند به عوامل طبيعى نيست ، بلكه با مشيت خداوندى اين تغير مربوط به پشت پردهء طبيعت است . مثلًا عصايى كه در دست موسى عليه السلام اژدها شد آن اژدها را با بيل و سنگ و گلوله نمىتوان كشت ، زيرا ، آن اژدها موجوديت خود را از عوامل طبيعى نگرفته است كه به وسيله عوامل طبيعى ديگر از بين برود .
اين كه خداوند مىفرمايد : « اگر آبهاى چاه ها يا چشمه سارهاى شما بخشكد كيست كه آن آبها را دوباره بر گرداند ؟ » مقصود قسم دوم از تغيرات است كه مربوط