تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 166

آشكار شدن رازهاى نهانى نيز به دو قسم اساسى تقسيم مىشود : 1 - آشكار شدن خود گفتار و كردار . 2 - آشكار شدن آثار و نتايج . مسلم است كه هيچ گفتار و كردار انسانى خواه شايسته و خواه ناشايسته ، فردى يا اجتماعى بدون اثر و نتيجه نخواهد بود ، نهايت امر اين است كه بعضى از آثار و نتايج محسوساند و مىتوان آنها را با خود گفتار و يا كردار به طور مستقيم مربوط ساخت ، بعضى ديگر محسوس نيستند و با اشكال ديگرى بروز كرده‌اند كه ارتباط آنها را با گفتار و كردار پوشيده به آسانى نمىتوان مربوط ساخت ، به اضافهء اين كه ممكن است از يك انسان حركتى سر بزند و در روى پردهء طبيعت به هيچ وجه قابل مشاهده نشود ، ولى آيا مىتوان آن حركت را از خدايى كه داناى مطلق است پوشيده نگه داشت ؟ آيا چنين نيست كه : « . . . وَما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُها 6 : 59 . . . » ( 1 ) ( برگى از درخت نمىافتد مگر اين كه آن را مىداند [ خدا ] ) . « يَعْلَمُ خائِنَةَ اَلأَعْيُنِ وَما تُخْفِي اَلصُّدُورُ » 40 : 19 ( 2 ) ( انحراف چشم و دزديدن مخفيانه نگاه و آن چه را كه سينه ها مخفى مىدارند مىداند ) . « رَبَّنا إِنَّكَ تَعْلَمُ ما نُخْفِي وَما نُعْلِنُ . » 14 : 38 ( 3 ) ( اى پروردگار ما آن چه را كه پنهان مىداريم يا آشكار مىكنيم تو مىدانى ) از طرف ديگر هيچ عملى بدون عكس العمل در قلمرو هستى نخواهد بود :