بعضى ديگر چندين بار ، همچنين درونهاى آدميان ، بعضى از آنها تنها يك يا دو بار منعكس مىسازد ، گروه ديگر بارها آن بانك را در فضاى روح طنين انداز مىنمايد .
5 - بسيار خوب ، آيا آن چه كه در درون انجام مىگيرد تنها همان است كه در بالا به طور اختصار گفتيم ؟ البته نه ، بلكه مسئله با اهميتتر ديگرى وجود دارد كه جلال الدين آن را متذكر مىشود و آن اين است كه :
اين آواز شگفت انگيز چنان ضربهء محكمى دارد كه گاهى كوه دل را منفجر مىسازد و صدها هزار چشمهء آب زلال معارف و حكم در آنها به جريان مىافتند .
اين همان اصل شگفت انگيز است كه همگان به ثبوت آن اعتراف مىكنند و سير طبيعى آن را چنين توضيح مىدهند كه مىگويند : انفجارهاى روانى كه باعث جهشهاى بسيار مثمر و مفيد مىباشد ، غالباً در آن مواقع صورت مىگيرد كه فضاى روح پس از يك تلاطم در يك حالت سكوت عجيبى فرو مىرود ، آن گاه موج مرموزى از مغز سر مىكشد و آن انفجار رخ مىدهد .
6 - نكتهء ديگر اين كه اين چشمه سارها كه بسبب انفجار كوه دل به جريان مىافتند چنان نيست كه زلال بودن و حياتى بودن خود را به طور ضرورى حفظ خواهند كرد ، بلكه نسيم لطف عنايت الهى آن صدا كه چشمه سارها را بجريان انداخته است ، بايستى روى همان جويبارها بوزد و الا :
چون ز كه آن لطف بيرون مىشود
آبهاى چشمه ها خون مىشود
پس براى حفظ آن جويبارهاى حياتى بايستى دايماً در حال آگاهى و بهره بردارى صحيح بوده باشيم .
براى تكميل مسئلهء فوق مجبوريم عبارات بالزاك را هم به طور اختصار توضيح بدهيم :
1 - مىگويد : « در فضاى خالى نواخته مىشود . » اين مطلب قابل تأمل است ، بلكه با نظر به عوامل و نمودهاى تثبيت شده در روح ، اين صدا در يك فضاى خالى نواخته نمىشود ، بلكه بقول جلال الدين در كوه دل ما منعكس مىگردد و چون صداى