در بارهء عادت مىپردازيم :
« تأثيرات عادت - الف - بنا بر نظريهء درسى ( كلاسيك كه توسط مندوبيران در كتاب تأثيرات عادت در قوهء تفكر ( 1802 ) نگاشته شده و به وسيلهء راويسون در پايان نامهء خود راجع به عادت ( 1838 ) تكميل گرديده است ، عادت قواى غير عامل را ضعيف مىسازد و به عكس قواى عامل را تهييج مىكند :
1 - عادت قواى غير عامل را ضعيف مىسازد ، بدين معنى كه حساسيت شخص در مقابل لذت و الم كم مىشود و همچنين نفع امور عادى كم مىگردد و شخص به جايى مىرسد كه ديگر به آنها دقت نمىكند ، بالاخره عادت اشكالى را كه اراده حس مىكند تقليل مىدهد . [ و اين همان مطلب است كه جلال الدين با تمام صراحت مىگويد :
بارها از حس خود خسته شدى
حس ندارى سخت بىحس آمدى ]
2 - عادت قواى عامل را تهييج مىكند ، ميل بر اثر عادت تقويت مىگردد كه بنا به قول راويسون : حسى را كه از بين مىبرد به احتياج مبدل مىسازد ، عادت به دقت فكورانه قوهء ادراك را تيزتر مىكند ، مانند شخص شكم پرست كه نكات و دقايقى را متوجه مىشود كه از نظر عامه مخفى است ، من باب مثال تأثيرات عادت به مشروب را نزد شخص دايم الخمر و شخص شكم پرست مورد مقايسه قرار مىدهيم ، شخص دايم الخمر تنها به فكر لذت ذائقه است ، چون اين لذت غير عامل است به تدريج تخفيف خواهد يافت و بدين ترتيب شخص دايم الخمر ديگر شراب شناس نخواهد بود و به عكس تمايل به نوشيدن مشروب كه قوهء عاملى است تقويت مىگردد ، بر خلاف ذائقهء شخص شكم پرست كه به عوض لذت غير عامل دهان خود ، بفكر لذت عامل مقايسه كردن شرابها است رفته رفته تلطيف مىشود ، در صورتى كه تمايل وى بنوشيدن بيش از حد عادى توسعه نمىيابد .
ب - روان شناسان جديد تفاوت نسبتاً مصنوعى بين عادات عامل و عادات غير عامل را منكر و براى عادت دو تأثير زيرين را قايل مىباشند :