اين مطلب را كه جلال الدين در بيت فوق متذكر شده است بدون ترديد يك مطلب بسيار عالى است ، اگر چه نمىتوانيم به طور معين مقصود او را باز گو كنيم ، ولى دو احتمال اساسى در بيت فوق وجود دارد كه ما به طور اجمال آنها را بيان مىكنيم : احتمال اول - اين است كه مىگويد : جان كل حقيقتاً در جهان هستى تأثير مىكند و اين تأثير باعث مىشود كه صحنهء ديگرى از سنخ همين جهان هستى پديدار مىگردد . چنان كه از نهانگاه ناخود آگاه انسانى يك واحد سر مىزند و گام به خود آگاه مىگذارد و شخصيت انسانى را دگرگون مىكند ، مانند يك نتيجه در دنبال سبب بروز مىنمايد . احتمال دوم - گسترش تدريجى جهان است كه همواره از حالت بساطت رو به گشايش و تكثر مىرود . آيه‌اى در قرآن به اين معنى اشاره مىكند : « وَاَلسَّماءَ بَنَيْناها بِأَيْدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ . » 51 : 47 ( 1 ) ( ما آسمان [ كيهان ] را آفريديم و آن را وسعت و گشايش مىدهيم ) . اين نظريه در قرن اخير كاملا قوت گرفته است كه جهان در حال گشايش و گسترش است ، براى اطلاع به اين نظريه مطالب ذيل را متذكر مىشويم : جهان انبساط يابنده « كشف رياضى مدل جهان به توسط فريد من با يك كشف رصدى مطابقت دارد كه توسط منجم رصد خانهء ( مونت ويلسن ) ادوين هبل انجام يافت ، وى دريافت