تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 50

82 - « ترقى هدف است ، ايده آل سر مشق اعلا است . ايده آل چيست ؟ خدا است . ايده آل ، كمال مطلق ، كمال اتم ، لا نهايه كلمات متشابه‌اند . » ( 1 ) 83 - « فكر كردن در بارهء عالم غيب يك كار جدى است . » ( 2 ) 84 - در دنيا رشد مادى وجود دارد ما آن را مىخواهيم . عظمت اخلاقى نيز هست ما به آن علاقه منديم ، ارواح بىفكر و عجول مىگويند : اين صور بىحركت [ پرستش كنندگان عالم غيب ] در كنار اسرار براى چه خوبند ؟ به چه كار مىآيند ؟ چه مىكنند ؟ دريغا در حضور ظلمتى كه ما را فرا گرفته است و در انتظار ما است در حالى كه نمىدانيم تفرقهء عظيم با ما چه خواهد كرد . در جواب مىگوييم : شايد كارى عالىتر از آن چه اين جانهاى معصوم مىكنند نباشد و بر گفتهء خود مىافزاييم : شايد كارى مفيدتر از آن هم نيست . مقابل كسانى كه هرگز روبه خدا نمىكنند وجود اشخاصى كه داريم در نمازاند لازم است . به نظر ما همهء مطلب در مقدار فكرى است كه با عبادت مىآميزد . » ( 3 ) 85 - « عقربه‌اى كه بر صفحهء ساعت حركت مىكند در جانها نيز حركت مىكند . » ( 4 ) 86 - بعضى ديگر از اين گروه هاى عقول بسى جدىتر بودند . آن جا در اصول تدقيق مىكردند ، به حقوق دل بستگى داشتند ، به اطلاق محض عشق مىورزيدند ، از آن جا حقايق نامتناهى را مشاهده مىكردند ، اطلاق محض در سايهء همان صلابتش ارواح را سوى گنبد لاجوردى مىراند و در نامحدود غوطه ورشان مىسازد . براى بارور كردن آرزو هيچ چيز به پايهء اعتقاد مطلق نمىرسد و براى توليد آينده هيچ چيز مقام آرزو