آيا براى خداوند در ايجاد جهان جريان كار غايى مزبور قابل تصور است ؟
از نظر جلال الدين چنان كه ظاهر ابياتش نشان مىدهد پاسخ اين سؤال مثبت است ، يعنى اصل مزبور در بارهء خدا و جهان هستى نيز جريان دارد ، زيرا - در بيت مورد تفسير مىگويد :
اول فكر آخر آمد در عمل
به نيت عالم چنان دان از ازل
همچنين ابيات پس از اين بيت نيز مىرساند كه اين اصل را در آفرينش جهان هستى مىپذيرد ، يعنى در آفرينندهء مطلق اولًا علم و اشتياق به كمال رسيدن هستى به وجود آمده ، سپس موجودات را به وجود آورده است .
بنا بر اين بايستى ببينيم مراحل سه گانهء كار غايى ( هدف دار ) چيست ؟ 1 - علم و اشتياق خداوندى به تحقق يافتن جهان هستى .
2 - تحقق يافتن خود جهان هستى .
3 - رسيدن جهان به كمال خود كه غايت و منظور خداوندى از به وجود آوردن جهان است .
اين ترتيب در عبور كار هدف دار از مراحل سه گانهء در باره كار خداوندى مطابق آن دريافتهاى منطقى است كه براى ما مفهوم است ، اما از نظر واقعى اين كه آفرينش هستى چگونه صورت گرفته است ؟ آيا در بارهء خدا اشتياق مفهوم دارد يا نه ؟ آيا غايت و هدف به خداوند مربوط مىگردد ( انگيزهاى براى او است ) يا به خود جهان ؟ مجهولاتى است كه با اين ساختمان مغزى و اين جهان هستى كه ما صورتهايى از آن را درك مىكنيم حل شدنى نيست .
آن چه كه در منابع معتبر اسلامى آمده است اين است كه آفرينش جهان هدفى دارد و خداوند كار بىهدف و بىهودهاى نكرده است ، ولى آن چه كه كرده است آيا قابل تحليل به عناصر و واحدهاى ( كار هدف دار است ) كه ما انسانها مىشناسيم ؟ - مطلقاً براى ما قابل درك تفصيلى نيست .