1 - در طبيعت بىجان از نظر علمى حركات غايى ديده نمىشود . يعنى هيچ يك از اجزاء جهان طبيعت نمود غايت و هدف را نشان نمىدهد . مثلًا به هيچ وجه با نظر به خود آفتاب نمىتوان اثبات كرد كه آفتاب مىدرخشد تا نباتات را بروياند و جانداران را نيرو بخشد . آفتاب مانند يك علت ميكانيكى حرارت و نور منتشر مىكند و پديده ديگرى را به عنوان معلولات آن به وجود مىآيند ، بلكه غايت و هدف مجموع سيستم جهان هستى است كه قابل درك است ، چنان كه در مباحث پيشين در ( جلد اول از دفتر اول ) توضيح داديم . ( 1 ) 2 - روشن شد كه براى اين كه يك موجود كار هدف دار ( غايى ) انجام بدهد بايستى آگاهى داشته باشد ، به همين جهت موجود بىجان توانايى انجام كار هدف دار را ندارد . اين آگاهى هر چه كه قوىتر باشد انتخاب هدف عالىتر بوده و به دست آوردن وسايل آگاهانه تر و همه جانبه خواهد بود .